Het Watersnoodmuseum: herinneren, verwerken en vooruitkijken
Gast: Barbara Omen, directeur van het Watersnoodmuseum (sinds januari 2026), met een achtergrond in het hoger onderwijs (University College Zeeland en de Hogeschool Zeeland)
De locatie: een littekenlandschap
Het Watersnoodmuseum ligt bij Zierikzee, langs de Oosterschelde aan de Laan van de Buitenlandse Pers – een naam die zijn oorsprong heeft in de internationale persdelegaties die aanwezig waren bij de watersnoodramp van 1953. Winston Churchill schonk de e...
Het Watersnoodmuseum: herinneren, verwerken en vooruitkijken
Gast: Barbara Omen, directeur van het Watersnoodmuseum (sinds januari 2026), met een achtergrond in het hoger onderwijs (University College Zeeland en de Hogeschool Zeeland)
De locatie: een littekenlandschap
Het Watersnoodmuseum ligt bij Zierikzee, langs de Oosterschelde aan de Laan van de Buitenlandse Pers – een naam die zijn oorsprong heeft in de internationale persdelegaties die aanwezig waren bij de watersnoodramp van 1953. Winston Churchill schonk de eerste boom.
Het museum is gevestigd in vier betonnen caissons: drijvende constructies waarmee in 1953 het laatste open gat in de dijk van Schouwen-Duiveland werd gedicht. De caissons liggen omgeven door diepe kreken – tot 40 meter diep – die tijdens de ramp zijn ontstaan door dijkdoorbraken en sindsdien niet meer zijn verdwenen.
Het landschap zelf vertelt het verhaal. In het Frans heet zoiets een lieu de mémoire – een plek van herinnering. Of dichter bij huis: een littekenlandschap.
De ramp van 1953
In de nacht van 1 op 2 februari 1953 trof een van de grootste natuurrampen van de twintigste eeuw grote delen van Nederland, België en Engeland. In totaal kwamen 1836 mensen om het leven. Schouwen-Duiveland was een van de zwaarst getroffen gebieden, met bijna 300 doden.
Decennialang werd er nauwelijks over gesproken. Het was de tijd van de wederopbouw: niet zeuren maar doorpakken. In 1993 vond voor het eerst een nationale herdenking plaats – maar voor veel overlevenden voelde die her te ver weg. Dat was de aanleiding voor een groep vrijwilligers uit Zierikzee om de caissons om te vormen tot een herdenkingsplek.
Het museum: vier caissons, één verhaal
Het museum bestaat uit vier caissons, elk met een eigen thema:
Caisson 1 – De feiten: wat er die nacht gebeurde, in historisch perspectief.
Caisson 2 – De verhalen: persoonlijke verhalen van overlevenden, oral history. Het museum is een van de grondleggers van de oral history-beweging in Nederland. Vrijwilligers die de ramp zelf meemaakten lopen rond en gaan in gesprek met bezoekers. Denk aan Teun, die als baby in een mandje het water overleefde – en nu achter de receptie staat.
Caisson 3 – De wederopbouw: hoe Nederland na de ramp de waterveiligheid aanpakte, de Deltawerken, de Oosterscheldekering. Hier ligt ook de mondiale erkenning voor Nederland als wereldleider in waterbouw.
Caisson 4 – De toekomst: volledig interactief, gericht op klimaat en zeespiegelstijging. Met spelvormen, een quiz, een zandbak met waterprojectie en het 'Delta Dilemma' – een keuzespel over hoe Nederland omgaat met de stijgende zeespiegel.
Daarnaast is er een vijfde caisson met de museumwinkel, de Brasserie, een kenniscentrum en bijzondere objecten zoals de radiowerkplaats van Peter Hossveld – de man die van een limonadefles een radio maakte en daarmee het eerste hulpvliegtuig naar Schouwen-Duiveland loodste.
Verhalen ophalen: hoe doe je dat?
De verhalen zijn het hart van het museum. Maar mensen praten niet zomaar. De gouden regel van Jaap Schoof, die veel oral history voor het museum deed: kom niet met een cameraploeg, maar gewoon met het simpelste opnameapparaat aan de keukentafel.
En toch zijn er mensen die het dan nog niet kunnen. De podcast Na het Onheil bevat het verhaal van Riet Vijverberg (80), die voor het eerst in haar leven vertelt wat ze meemaakte – en het nog steeds niet aan haar eigen kinderen heeft kunnen zeggen.
Speciale tentoonstelling 2026: Van Ramp naar Ritueel
Ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan van het museum is er dit jaar een bijzondere thematentoonstelling over herdenkingscultuur. Hoe herdenken mensen – persoonlijk, collectief, wereldwijd?
Voorbeelden uit de tentoonstelling:
- Jaap zet elk jaar op 1 februari de slee neer die hij als kind tijdens de ramp zag drijven, steekt een kaarsje aan en draait Voor de Storm van de Amazing Stroopwafels.
- Nellie Neffs uit Halsteren (West-Brabant) zette een herdenkingstafel op voor de 78 slachtoffers die in haar polder zijn begraven – graven die lang verwaarloosd waren.
- Uit Aceh (Indonesië): de rol van religie bij collectieve verwerking.
- Uit Valencia: het reddingsproject voor doordrenkte familiefoto's na de overstromingen.
- Uit New Orleans: de rol van muziek als herdenkingsritueel.
Kunst in het museum
Kunst is een volwaardig onderdeel van het museum. Enkele hoogtepunten:
- Claudie Jongstra en Miep van Riesen – hedendaagse kunstenaars met werken in de vaste collectie. Van Riesen borduurde jarenlang alle 1836 namen van de slachtoffers.
- Het namenkunstwerk – alle namen geprojecteerd in blauw licht, alsof ze in golven bewegen. Je kunt op een naam klikken en hoort wie die persoon was. Vrijwel elke bezoeker herinnert dit werk.
- Cindy Bakker – maakte een film waarin vrijwilligers die de ramp meemaakten het geluid van die nacht nabootsen: met hun mond, met bewegingen, met het geluid van water. Aangrijpend en moeilijk te beschrijven.
- Gedicht Luctor et Emergo – begroet bezoekers al aan de buitenkant van het museum.
- Kunstenaarsresidentie – het museum nodigt kunstenaars uit om met de geschiedenis van de ramp nieuw werk te maken.
Blik op de toekomst: klimaat en waterveiligheid
Het vierde caisson is volledig gewijd aan de toekomst. Het museum stelt de vraag: hoe zorgen we ervoor dat zoiets nooit meer gebeurt?
Naast de interactieve spellen en het Delta Dilemma werkt het museum ook aan een levende dijk langs de Oosterschelde: een ecologisch ingezaaide dijk die laat zien hoe waterveiligheid en biodiversiteit kunnen samengaan. Het museum fungeert steeds meer als kenniscentrum voor het thema 'bouwen met de natuur'.
Praktisch
- Het Watersnoodmuseum is het best bezochte museum van Zeeland: 91.000 bezoekers in 2024
- Ook hoogst gewaardeerd op TripAdvisor in Zeeland
- Ideaal te combineren met wandelen in het omringende krekengebied
- Rondleidingen mogelijk, ook door vrijwilligers die de ramp zelf meemaakten
- Brasserie aanwezig voor een volledige daguitstap
- Podcast: Na het Onheil
