Episode 621 - Ramaphosa se Phala Phala-rusbank kan hom polities kos

• Druk op Cyril Ramaphosa oor Phala Phala-skandaal neem toe

Die druk op president Cyril Ramaphosa oor die Phala Phala-skandaal het die afgelope week merkbaar toegeneem. Dit is nie meer net politieke geraas nie, maar ’n veelvlakkige dinamika wat parlementêr, geregtelik én strafregtelik ontvou. Aan die Ramaphosa kamp het hy goeie regsverteenwoordigers maar sy politieke adviseurs gee nie noodwendig die korrekte advies nie.

• Huidige bewegings

Parlementêre druk: Die EFF, IVP (Inkatha) en ActionSA dring aan op ’n dringende parlementêre komitee om te besluit of Ramaphosa in ’n staat van beskuldiging (impeachment) geplaas moet word. Die EFF het reeds aan Speaker Thoko Didiza geskryf om die programkomitee voor die einde van die week te laat vergader. Die Konstitusionele Hof se beslissing dat die parlement se Desember 2022-afstemming ongeldig was, het die deur hiervoor oopgemaak.

Strafregtelike druk: ActionSA dien Woensdag strafregtelike klagte in by die Bela-Bela-polisiestasie. Dit sluit meineed, bedrog, valse verklarings en oortredings van die Wet op die Voorkoming van Korrupte Bedrywighede in. Dit dwing die polisie om ’n formele ondersoek te begin.

Politieke reaksies: Die MKP wil selfs die Openbare Beskermer (adv. Kholeka Gcaleka) in ’n staat van beskuldiging plaas en het teen Ramaphosa betoog by die Toerisme-indaba in Durban. Die SAKP sinspeel dat hy nie meer aan die leierskapvereistes voldoen nie. VF Plus beskryf dit as ’n desperate poging om homself en die ANC te red – ’n stryd om die “siel en mag” van die party.

• Moontlike toekoms-scenario’s

Volgens konstitusionele kenner prof. Koos Malan is Ramaphosa se hofaansoek vir hersiening van die Art. 89-komitee se bevindings (wat prima facie-getuienis van wangedrag gevind het) hoofsaaklik ’n vertragingstaktiek (“Stalingrad-taktiek”).

• As die hersiening slaag: ’n Nuwe paneel moet aangestel word. Die parlementêre proses word verder vertraag.
• As dit misluk: Die parlementêre komitee kan voortgaan. Ramaphosa sal ondervra word deur opposisie-LP’s soos Glynnis Breytenbach (DA) en Dereleen James (ActionSA) – ’n “vernederende en uitmergelende” proses wat hy graag wil vermy, veral voor munisipale verkiesings.
• Strafregtelik: Selfs al slaag die hofaansoek, kan die polisieondersoek onafhanklik voortgaan. Dit skep langtermyn-regsonsekerheid.

Selfs as die parlementêre proses voortgaan, beteken dit nie outomatiese afdanking nie. Dit is ’n politieke en morele slag wat die ANC verder kan verswak, maar Ramaphosa bly in posisie solank hy nie skuldig bevind word nie. Anders as Jacob Zuma se Nkandla-saak (misbruik van staatsgeld), word Ramaphosa nie daarvan beskuldig dat hy staatsgeld gebruik het nie – iets wat die ANC-jeugliga benadruk.

Die volgende weke sal wys of die vertragingstaktiek werk, of dat die prosesse gelyktydig (en uitputtend) teen hom sal loop. Ramaphosa speel vir tyd, terwyl die opposisie alles inspan om hom polities te knak voor die plaaslike verkiesings.